Klasa 8 · Dział 2
Wodorotlenki i zasady — sprawdzian z chemii, klasa 8
Wodorotlenek to metal i grupy OH — tyle grup, ile wynosi wartościowość metalu. Rozpuszczalny wodorotlenek tworzy zasadę, która barwi fenoloftaleinę na malinowo. Na sprawdzianie dochodzi otrzymywanie (metal lub tlenek metalu z wodą, strącanie) i dysocjacja.
Co będzie na sprawdzianie
Musisz umieć napisać
- wzory i nazwy wodorotlenków z wartościowości metalu, np. Fe(OH)₃ — wodorotlenek żelaza(III)
- równania: metal + woda, tlenek metalu + woda, sól + zasada (strącanie)
- dysocjację zasad, np. Ca(OH)₂ → Ca²⁺ + 2 OH⁻
Musisz umieć wyjaśnić
- czym różni się wodorotlenek od zasady
- jak wskaźniki barwią się w roztworze kwasowym, obojętnym i zasadowym
- do czego służą NaOH, Ca(OH)₂ i jak bezpiecznie z nimi pracować
Wodorotlenki — wzory, nazwy, rozpuszczalność
Liczba grup OH = wartościowość metalu. Cyfrę rzymską piszesz przy metalach, które mają kilka wartościowości (Fe, Cu). Zasadą nazywamy roztwór wodorotlenku rozpuszczalnego w wodzie.
| Wzór | Nazwa | Rozpuszczalność w wodzie | Uwagi |
|---|---|---|---|
| NaOH | wodorotlenek sodu | dobrze rozpuszczalny | roztwór: zasada sodowa |
| KOH | wodorotlenek potasu | dobrze rozpuszczalny | roztwór: zasada potasowa |
| Ca(OH)2 | wodorotlenek wapnia | trudno rozpuszczalny | roztwór: woda wapienna, zawiesina: mleko wapienne |
| Ba(OH)2 | wodorotlenek baru | rozpuszczalny | roztwór: zasada barowa |
| Mg(OH)2 | wodorotlenek magnezu | praktycznie nierozpuszczalny | biały osad |
| Al(OH)3 | wodorotlenek glinu | nierozpuszczalny | biały, galaretowaty osad |
| Fe(OH)3 | wodorotlenek żelaza(III) | nierozpuszczalny | brunatny osad |
| Cu(OH)2 | wodorotlenek miedzi(II) | nierozpuszczalny | niebieski, galaretowaty osad |
Trener równań: wodorotlenki
10 równań
Sód z wodą
Na + H2O → NaOH + H2↑
Trener działa po włączeniu JavaScriptu. Rozwiązania wszystkich równań są niżej.
Wszystkie równania z rozwiązaniami
- 2Na + 2H2O → 2NaOH + H2↑ — sód z wodą
- K2O + H2O → 2KOH — tlenek potasu z wodą
- CaO + H2O → Ca(OH)2 — tlenek wapnia z wodą
- Ba + 2H2O → Ba(OH)2 + H2↑ — bar z wodą
- NaOH → Na+ + OH− — dysocjacja wodorotlenku sodu
- Ca(OH)2 → Ca2+ + 2OH− — dysocjacja wodorotlenku wapnia
- Ba(OH)2 → Ba2+ + 2OH− — dysocjacja wodorotlenku baru
- KOH → K+ + OH− — dysocjacja wodorotlenku potasu
- CuSO4 + 2NaOH → Cu(OH)2↓ + Na2SO4 — strącanie wodorotlenku miedzi(II)
- FeCl3 + 3NaOH → Fe(OH)3↓ + 3NaCl — strącanie wodorotlenku żelaza(III)
Przykłady obliczeń, które wracają na sprawdzianie
Masa cząsteczkowa
Oblicz masę cząsteczkową Ca(OH)2.
mCa(OH)2 = 40 u + 2 · 16 u + 2 · 1 u = 74 u
Masy atomowe z tablicy, zaokrąglone jak w szkole: Ca = 40 u, O = 16 u, H = 1 u.
Stężenie zasady sodowej
Rozpuszczono 8 g NaOH w 192 g wody. Oblicz stężenie procentowe zasady.
mr = ms + mw = 8 g + 192 g = 200 g
Cp = msmr · 100% = 8 g200 g · 100% = 4%
Sprawdź wynik w kalkulatorze stężenia — wpisz dwie dane, resztę policzy z rozpisaniem.
Stosunek masowy w wodorotlenku wapnia
Oblicz stosunek masowy pierwiastków w Ca(OH)2.
mCa : mO : mH = 40 : 32 : 2
po skróceniu: 20 : 16 : 1
Stosunek skracamy jak ułamek: dzielimy wszystkie liczby przez ich największy wspólny dzielnik.
Masę dowolnego związku policzysz w kalkulatorze chemicznym — z rozpisaniem atom po atomie.
Za darmo, bez logowania
Sprawdzian „Wodorotlenki i zasady” — grupa A (PDF)
Pełny arkusz do wydruku w wersji A. Zrób go na czas, a potem sprawdź się tabelą i trenerem równań z tej strony. Grupy B–E i klucz odpowiedzi są w pełnym zestawie.
Darmowa grupa A także: kartkówka „Wodorotlenki i zasady”, karty pracy „Wodorotlenki i zasady” (karta A).
Sprawdzian, kartkówki i karty pracy — w sklepie Nie każ mu liczyć!
Sprawdziany i kartkówki mają pięć grup A–E z kluczem, a 5-kartowe zestawy — karty A–E z kluczem. Grupę A (kartę A) pobierzesz za darmo.
Typowe błędy
- Wzór bez nawiasu: CaOH2 zamiast Ca(OH)₂ — indeks za nawiasem dotyczy całej grupy OH.
- „Każdy wodorotlenek to zasada” — Cu(OH)₂ czy Fe(OH)₃ się nie rozpuszczają, więc zasad nie tworzą.
- Pomylenie barwy fenoloftaleiny: w zasadzie jest malinowa, w kwasie i w wodzie bezbarwna.
Dla nauczyciela
Sprawdzian „Wodorotlenki i zasady” obejmuje wzory, dysocjację, strącanie i odczyn. Każda z pięciu grup A–E to 2 strony: 7 zadań za 20 punktów, a klucz ma punktację do każdej grupy. Kartkówka to jedna strona: 3 zadania za 7 punktów na 10–15 minut, z kluczem do każdej grupy. Wskaźniki i otrzymywanie ćwiczy zestaw 10 kart pracy „Wodorotlenki i zasady”.
Pytania przed sprawdzianem
Czym różni się wodorotlenek od zasady?
Wodorotlenek to związek chemiczny (np. NaOH w stanie stałym), a zasada to jego wodny roztwór, w którym są jony OH⁻. Zasady tworzą tylko wodorotlenki rozpuszczalne w wodzie.
Jak barwią się wskaźniki w zasadzie?
Fenoloftaleina na malinowo, uniwersalny papierek wskaźnikowy na niebiesko lub granatowo, oranż metylowy na żółto, wywar z czerwonej kapusty na zielono lub żółto.