Poradnik · klasa 7 i 8
Jak uzgadniać równania reakcji chemicznych
Uzgadnianie to liczenie, nie zgadywanie. Wystarczy pięć kroków i jedna zasada: zmieniasz tylko współczynniki przed wzorami, nigdy indeksy we wzorach.
Pięć kroków
- Zapisz poprawne wzory. Najpierw substraty i produkty z poprawnymi wzorami (z wartościowości). Tych wzorów potem już nie ruszasz: H₂O zawsze zostaje H₂O.
- Policz atomy po obu stronach. Zrób małą tabelkę: każdy pierwiastek, ile atomów po lewej, ile po prawej. Atomy w nawiasie mnożysz przez indeks za nawiasem.
- Zacznij od „trudnego” pierwiastka. Najpierw uzgadniasz pierwiastek, który występuje tylko w jednym związku po każdej stronie — zwykle metal albo węgiel. Tlen i wodór zostaw na koniec.
- Tlen na końcu, a gdy wychodzi nieparzyście — pomnóż przez 2. Jeśli po prawej jest 7 atomów tlenu, a po lewej cząsteczki O₂, potrzebujesz 3½ O₂. Ułamków nie piszemy, więc mnożysz wszystkie współczynniki przez 2.
- Sprawdź wszystko jeszcze raz i skróć. Policz każdy pierwiastek (a w równaniach jonowych także ładunki). Jeśli wszystkie współczynniki dzielą się przez tę samą liczbę, skróć je.
Współczynnik stoi przed wzorem i mnoży całą cząsteczkę: 3 H2O to 6 atomów wodoru i 3 atomy tlenu. Indeks stoi we wzorze i mówi, z czego zbudowana jest jedna cząsteczka — jego zmiana tworzy inną substancję.
Przykład 1: spalanie glinu
Al + O2 → Al2O3
- Tlen: po lewej 2 atomy (O₂), po prawej 3 (Al₂O₃). Wspólna wielokrotność 2 i 3 to 6, więc 3 O₂ i 2 Al₂O₃.
- Glin: po prawej 2 · 2 = 4 atomy, więc po lewej 4 Al.
4Al + 3O2 → 2Al2O3
| Pierwiastek | Lewa strona | Prawa strona |
|---|---|---|
| glin (Al) | 4 | 4 |
| tlen (O) | 6 | 6 |
Przykład 2: spalanie propanu
C3H8 + O2 → CO2 + H2O
- Węgiel: 3 atomy po lewej, więc 3 CO₂.
- Wodór: 8 atomów po lewej, więc 4 H₂O.
- Tlen na końcu: po prawej 3 · 2 + 4 · 1 = 10 atomów, więc 5 O₂.
C3H8 + 5O2 → 3CO2 + 4H2O
| Pierwiastek | Lewa strona | Prawa strona |
|---|---|---|
| węgiel (C) | 3 | 3 |
| wodór (H) | 8 | 8 |
| tlen (O) | 10 | 10 |
Przykład 3: zobojętnianie z nawiasami
Ca(OH)2 + H3PO4 → Ca3(PO4)2 + H2O
- Wapń: 3 atomy w Ca₃(PO₄)₂, więc 3 Ca(OH)₂.
- Reszta PO₄: 2 grupy po prawej, więc 2 H₃PO₄ — grupę PO₄ licz jako całość.
- Wodór: po lewej 3 · 2 + 2 · 3 = 12 atomów, więc 6 H₂O. Sprawdź tlen: 6 + 8 = 14 po lewej i 8 + 6 = 14 po prawej.
3Ca(OH)2 + 2H3PO4 → Ca3(PO4)2 + 6H2O
| Pierwiastek | Lewa strona | Prawa strona |
|---|---|---|
| wapń (Ca) | 3 | 3 |
| tlen (O) | 14 | 14 |
| wodór (H) | 12 | 12 |
| fosfor (P) | 2 | 2 |
Przykład 4: dysocjacja — liczymy też ładunki
Al2(SO4)3 → Al3+ + SO42−
- Glin: 2 jony Al³⁺, reszta siarczanowa: 3 jony SO₄²⁻.
- Ładunki: 2 · (+3) + 3 · (−2) = 0, tak jak w obojętnej cząsteczce po lewej.
Al2(SO4)3 → 2Al3+ + 3SO42−
| Pierwiastek | Lewa strona | Prawa strona |
|---|---|---|
| glin (Al) | 2 | 2 |
| siarka (S) | 3 | 3 |
| tlen (O) | 12 | 12 |
| ładunek | 0 | 0 |
Najczęstsze błędy
- Zmiana indeksu zamiast współczynnika: z H2O robi się H2O2, a to już nadtlenek wodoru, nie woda.
- Współczynnik „w środku” wzoru: zapis H22O nic nie znaczy — współczynnik zawsze stoi przed całym wzorem.
- Ułamki w wyniku: 3½ O2 pomnóż razem z resztą przez 2.
- Brak skrócenia: 4 H2 + 2 O2 → 4 H2O jest uzgodnione, ale nauczyciel oczekuje 2 H2 + O2 → 2 H2O.
- Dysocjacja bez ładunków: suma ładunków po prawej musi wynosić zero, tak jak w obojętnej cząsteczce po lewej.
Teraz ty
110 równań do przećwiczenia — z licznikiem atomów
Wybierz dział i uzgadniaj. Po błędzie trener podpowie, który pierwiastek się nie zgadza.
Pytania
Czy można zmieniać indeksy we wzorach przy uzgadnianiu?
Nie. Indeks mówi, z czego zbudowana jest cząsteczka, więc jego zmiana tworzy inną substancję. Zmieniasz tylko współczynniki stojące przed wzorami.
Od którego pierwiastka zacząć uzgadnianie?
Od tego, który występuje tylko w jednym związku po każdej stronie — zwykle od metalu albo węgla. Tlen i wodór uzgadniaj na końcu, bo często występują w kilku związkach naraz.