Klasa 8 · Dział 3
Sole — sprawdzian z chemii, klasa 8
Sól to metal i reszta kwasowa. Nazwę bierzesz z kwasu: chlorowodorowy → chlorek, siarkowy(VI) → siarczan(VI), azotowy(V) → azotan(V). Sprawdzian z soli łączy wszystko z poprzednich działów, dlatego trener ma równania ze wszystkich metod otrzymywania.
Co będzie na sprawdzianie
Musisz umieć napisać
- wzory i nazwy soli, także z metalami o kilku wartościowościach
- równania otrzymywania soli wszystkimi metodami z podstawy: kwas + wodorotlenek, kwas + metal, kwas + tlenek metalu, wodorotlenek + tlenek niemetalu, tlenek metalu + tlenek niemetalu, metal + niemetal
- dysocjację soli i równania reakcji strąceniowych (cząsteczkowo i jonowo)
Musisz umieć wyjaśnić
- jak z tabeli rozpuszczalności przewidzieć, czy wytrąci się osad
- czym jest reakcja zobojętniania i co mówi zapis H⁺ + OH⁻ → H₂O
- gdzie spotykasz sole na co dzień: sól kuchenna, kreda, gips, nawozy
Nazewnictwo soli
Nazwa soli = nazwa reszty kwasowej + nazwa metalu w dopełniaczu. Kwasy beztlenowe dają sole z końcówką -ek (chlorek, siarczek), tlenowe — z końcówką -an (siarczan(VI), azotan(V), węglan, fosforan(V)).
| Wzór | Nazwa | Od kwasu | Rozpuszczalność |
|---|---|---|---|
| NaCl | chlorek sodu | chlorowodorowego | rozpuszczalna |
| Na2S | siarczek sodu | siarkowodorowego | rozpuszczalna |
| KNO3 | azotan(V) potasu | azotowego(V) | rozpuszczalna |
| K2SO3 | siarczan(IV) potasu | siarkowego(IV) | rozpuszczalna |
| CuSO4 | siarczan(VI) miedzi(II) | siarkowego(VI) | rozpuszczalna |
| CaCO3 | węglan wapnia | węglowego | nierozpuszczalna |
| Ca3(PO4)2 | fosforan(V) wapnia | fosforowego(V) | nierozpuszczalna |
| AgCl | chlorek srebra | chlorowodorowego | nierozpuszczalna (biały osad) |
| BaSO4 | siarczan(VI) baru | siarkowego(VI) | nierozpuszczalna (biały osad) |
| FeCl3 | chlorek żelaza(III) | chlorowodorowego | rozpuszczalna |
Trener równań: sole
10 równań
Zobojętnianie: KOH i kwas siarkowy(VI)
KOH + H2SO4 → K2SO4 + H2O
Trener działa po włączeniu JavaScriptu. Rozwiązania wszystkich równań są niżej.
Wszystkie równania z rozwiązaniami
- 2KOH + H2SO4 → K2SO4 + 2H2O — zobojętnianie: KOH i kwas siarkowy(VI)
- Ca(OH)2 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + 2H2O — zobojętnianie: Ca(OH)2 i kwas azotowy(V)
- 3Ca(OH)2 + 2H3PO4 → Ca3(PO4)2↓ + 6H2O — zobojętnianie: Ca(OH)2 i kwas fosforowy(V)
- Mg + 2HCl → MgCl2 + H2↑ — metal z kwasem: magnez i kwas solny
- 2Al + 3H2SO4 → Al2(SO4)3 + 3H2↑ — metal z kwasem: glin i kwas siarkowy(VI)
- CuO + H2SO4 → CuSO4 + H2O — tlenek metalu z kwasem
- Na2SO4 → 2Na+ + SO42− — dysocjacja siarczanu(VI) sodu
- Al2(SO4)3 → 2Al3+ + 3SO42− — dysocjacja siarczanu(VI) glinu
- AgNO3 + NaCl → AgCl↓ + NaNO3 — strącanie chlorku srebra
- BaCl2 + Na2SO4 → BaSO4↓ + 2NaCl — strącanie siarczanu(VI) baru
Przykłady obliczeń, które wracają na sprawdzianie
Masa cząsteczkowa
Oblicz masę cząsteczkową CaCO3.
mCaCO3 = 40 u + 12 u + 3 · 16 u = 100 u
Masy atomowe z tablicy, zaokrąglone jak w szkole: Ca = 40 u, C = 12 u, O = 16 u.
Ile wapnia jest w węglanie wapnia?
Oblicz zawartość procentową (procent masowy) wapnia w CaCO3.
mCaCO3 = 40 u + 12 u + 3 · 16 u = 100 u
%Ca = 40 u100 u · 100% = 40%
Wynik zaokrąglamy do części dziesiątych procentu.
Stosunek masowy pierwiastków w CaCO₃
Oblicz stosunek masowy pierwiastków w CaCO3.
mCa : mC : mO = 40 : 12 : 48
po skróceniu: 10 : 3 : 12
Stosunek skracamy jak ułamek: dzielimy wszystkie liczby przez ich największy wspólny dzielnik.
Masę dowolnego związku policzysz w kalkulatorze chemicznym — z rozpisaniem atom po atomie.
Za darmo, bez logowania
Sprawdzian „Sole” — grupa A (PDF)
Pełny arkusz do wydruku w wersji A. Zrób go na czas, a potem sprawdź się tabelą i trenerem równań z tej strony. Grupy B–E i klucz odpowiedzi są w pełnym zestawie.
Darmowa grupa A także: kartkówka „Sole”, karty pracy „Sole” (karta A), karty pracy „Sole i tablica rozpuszczalności” (karta A).
Sprawdzian, kartkówki i karty pracy — w sklepie Nie każ mu liczyć!
Sprawdziany i kartkówki mają pięć grup A–E z kluczem, a 5-kartowe zestawy — karty A–E z kluczem. Grupę A (kartę A) pobierzesz za darmo.
Typowe błędy
- Mylenie końcówek: siarczan to sól kwasu tlenowego, siarczek — beztlenowego H₂S.
- Zły wzór soli z wartościowości: Al₂(SO₄)₃, a nie AlSO₄ — glin III, reszta SO₄ II.
- „Wytrąci się osad”, bo tak wygląda — sprawdź w tabeli rozpuszczalności, czy produkt jest nierozpuszczalny.
Dla nauczyciela
Sprawdzian „Sole” obejmuje wzory, dysocjację i reakcje zobojętniania. Każda z pięciu grup A–E to 2 strony: 7 zadań za 20 punktów, a klucz ma punktację do każdej grupy. Inne metody otrzymywania i reakcje strąceniowe ćwiczy zestaw 10 kart pracy „Sole”, a 5 kart „Sole i tablica rozpuszczalności” to gotowa lekcja z przewidywaniem osadów (równania cząsteczkowe i jonowe).
Pytania przed sprawdzianem
Jakie są metody otrzymywania soli w klasie 8?
Podstawa programowa wymienia sześć: kwas + wodorotlenek (zobojętnianie), kwas + metal, kwas + tlenek metalu, wodorotlenek + tlenek niemetalu, tlenek metalu + tlenek niemetalu oraz metal + niemetal (sole kwasów beztlenowych). Do tego reakcje strąceniowe: sól + sól, sól + kwas, sól + zasada, gdy jeden z produktów jest trudno rozpuszczalny.
Jak zapisać reakcję strąceniową jonowo?
Rozpisz rozpuszczalne sole, kwasy i zasady na jony, osad zostaw w postaci cząsteczkowej, a potem skreśl jony, które są po obu stronach. Dla AgNO₃ + NaCl zostaje Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓.