Klasa 8 · Dział 1
Kwasy — sprawdzian z chemii, klasa 8
Kwas to wodór plus reszta kwasowa. Kto to zapamięta, napisze wzór każdego kwasu z działu, rozpisze dysocjację i nie pomyli siarkowego(IV) z siarkowym(VI). Niżej zakres, tabela nazw, 10 równań do uzgodnienia i darmowa grupa A.
Co będzie na sprawdzianie
Musisz umieć napisać
- wzory sumaryczne i strukturalne 7 kwasów z tabeli
- równania otrzymywania kwasów: tlenek niemetalu + woda (kwasy tlenowe) oraz wodór + niemetal, a potem rozpuszczenie gazu w wodzie (kwasy beztlenowe)
- dysocjację jonową kwasów (stopniową — jeśli wymaga jej nauczyciel)
Musisz umieć wyjaśnić
- czym jest odczyn i skala pH, jak działa wskaźnik (oranż metylowy, uniwersalny papierek)
- dlaczego kwas wlewa się do wody, a nie odwrotnie
- skąd biorą się kwaśne opady i co niszczą
Nazewnictwo kwasów
Kwasy beztlenowe mają końcówkę -wodorowy. W kwasach tlenowych cyfra rzymska w nawiasie to wartościowość niemetalu — piszesz ją, gdy ten niemetal tworzy więcej niż jeden kwas. Wartościowość reszty kwasowej = liczba atomów wodoru w cząsteczce kwasu.
| Wzór | Nazwa | Reszta kwasowa | Wartościowość reszty | Rodzaj |
|---|---|---|---|---|
| HCl | kwas chlorowodorowy (solny) | Cl | I | beztlenowy |
| H2S | kwas siarkowodorowy | S | II | beztlenowy |
| HNO3 | kwas azotowy(V) | NO3 | I | tlenowy |
| H2SO3 | kwas siarkowy(IV) | SO3 | II | tlenowy |
| H2SO4 | kwas siarkowy(VI) | SO4 | II | tlenowy |
| H2CO3 | kwas węglowy | CO3 | II | tlenowy |
| H3PO4 | kwas fosforowy(V) | PO4 | III | tlenowy |
Trener równań: kwasy
10 równań
Utlenianie tlenku siarki(IV) w powietrzu
SO2 + O2 → SO3
Trener działa po włączeniu JavaScriptu. Rozwiązania wszystkich równań są niżej.
Wszystkie równania z rozwiązaniami
- 2SO2 + O2 → 2SO3 — utlenianie tlenku siarki(IV) w powietrzu
- SO3 + H2O → H2SO4 — otrzymywanie kwasu siarkowego(VI)
- N2O5 + H2O → 2HNO3 — otrzymywanie kwasu azotowego(V)
- P4O10 + 6H2O → 4H3PO4 — otrzymywanie kwasu fosforowego(V)
- H2 + Cl2 → 2HCl — otrzymywanie chlorowodoru
- HCl → H+ + Cl− — dysocjacja kwasu chlorowodorowego
- HNO3 → H+ + NO3− — dysocjacja kwasu azotowego(V)
- H2SO4 → 2H+ + SO42− — dysocjacja kwasu siarkowego(VI)
- H3PO4 → 3H+ + PO43− — dysocjacja kwasu fosforowego(V)
- H2S → 2H+ + S2− — dysocjacja kwasu siarkowodorowego
Przykłady obliczeń, które wracają na sprawdzianie
Masa cząsteczkowa
Oblicz masę cząsteczkową H2SO4.
mH2SO4 = 2 · 1 u + 32 u + 4 · 16 u = 98 u
Masy atomowe z tablicy, zaokrąglone jak w szkole: H = 1 u, S = 32 u, O = 16 u.
Stężenie roztworu kwasu
W 180 g wody rozpuszczono 20 g kwasu. Oblicz stężenie procentowe roztworu.
mr = ms + mw = 20 g + 180 g = 200 g
Cp = msmr · 100% = 20 g200 g · 100% = 10%
Sprawdź wynik w kalkulatorze stężenia — wpisz dwie dane, resztę policzy z rozpisaniem.
Zawartość siarki w kwasie siarkowym(VI)
Oblicz zawartość procentową (procent masowy) siarki w H2SO4.
mH2SO4 = 2 · 1 u + 32 u + 4 · 16 u = 98 u
%S = 32 u98 u · 100% ≈ 32,7%
Wynik zaokrąglamy do części dziesiątych procentu.
Masę dowolnego związku policzysz w kalkulatorze chemicznym — z rozpisaniem atom po atomie.
Za darmo, bez logowania
Sprawdzian „Kwasy” — grupa A (PDF)
Pełny arkusz do wydruku w wersji A. Zrób go na czas, a potem sprawdź się tabelą i trenerem równań z tej strony. Grupy B–E i klucz odpowiedzi są w pełnym zestawie.
Darmowa grupa A także: kartkówka „Kwasy i odczyn roztworów”, karty pracy „Kwasy: wzory, dysocjacja i pH” (karta A), karty pracy „Dysocjacja stopniowa kwasów” (karta A).
Sprawdzian, kartkówki i karty pracy — w sklepie Nie każ mu liczyć!
Sprawdziany i kartkówki mają pięć grup A–E z kluczem, a 5-kartowe zestawy — karty A–E z kluczem. Grupę A (kartę A) pobierzesz za darmo.
Typowe błędy
- H₂SO₃ nazwany „siarkowym(VI)” — liczy się tlen: 3 atomy O to (IV), 4 atomy O to (VI).
- Dysocjacja bez ładunków: SO₄ zamiast SO₄²⁻, albo 2 H zamiast 2 H⁺.
- „Kwas zmienia kolor na czerwony” — to wskaźnik zmienia barwę, a nie kwas.
Dla nauczyciela
Sprawdzian „Kwasy” obejmuje wzory i nazwy, kwasy tlenowe i beztlenowe, pH, dysocjację i kwaśne opady. Każda z pięciu grup A–E to 2 strony: 7 zadań za 20 punktów, a klucz ma punktację do każdej grupy. Kartkówka „Kwasy i odczyn roztworów” (wzory, pH, dysocjacja) nadaje się jako wejściówka — to jedna strona: 3 zadania za 7 punktów na 10–15 minut, z kluczem do każdej grupy.
Pytania przed sprawdzianem
Ile kwasów trzeba znać na pamięć w klasie 8?
Podstawa programowa wymienia siedem — te z tabeli powyżej: HCl, H₂S, HNO₃, H₂SO₃, H₂SO₄, H₂CO₃ i H₃PO₄. Pozostałe wzory da się wyprowadzić z wartościowości reszty kwasowej.
Czy na sprawdzianie trzeba pisać dysocjację stopniową?
Podstawa programowa wymaga zapisu dysocjacji jonowej; zapis stopniowy to zwykle materiał rozszerzający, ale część nauczycieli go wymaga — przynajmniej dla H₂SO₄: najpierw H₂SO₄ → H⁺ + HSO₄⁻, potem HSO₄⁻ → H⁺ + SO₄²⁻. Zapis sumaryczny H₂SO₄ → 2 H⁺ + SO₄²⁻ musisz znać zawsze.
Dlaczego wlewa się kwas do wody, a nie wodę do kwasu?
Mieszaniu stężonego kwasu z wodą towarzyszy wydzielanie dużej ilości ciepła. Gdy wlejesz wodę do kwasu, pierwsze krople gwałtownie się zagotują i rozpryskają kwas. Zapamiętaj: „pamiętaj, chemiku młody, wlewaj zawsze kwas do wody”.