Klasa 7 · Dział 5
Woda i roztwory wodne — sprawdzian z chemii, klasa 7 (dział 5)
Woda rozpuszcza tak wiele substancji, bo jej cząsteczki są polarne. Z tego działu sprawdzian zwykle ma dwa rodzaje zadań obliczeniowych: odczyt z wykresu rozpuszczalności i stężenie procentowe. Oba policzysz z jednym wzorem: Cp = ms : mr · 100%.
Co będzie na sprawdzianie
Musisz umieć napisać
- wzór na stężenie procentowe i przekształcenia na ms i mr
- równania reakcji wody z metalami (Na, K, Ca) i tlenkami (CaO, SO₂, CO₂)
- odczyt rozpuszczalności z wykresu w danej temperaturze
Musisz umieć wyjaśnić
- czym różni się roztwór nasycony od nienasyconego, stężony od rozcieńczonego
- czym różni się roztwór właściwy, koloid i zawiesina
- jak przyspieszyć rozpuszczanie (temperatura, mieszanie, rozdrobnienie)
Roztwór, koloid czy zawiesina?
Decyduje wielkość cząstek substancji rozproszonej: im większe, tym łatwiej je zobaczyć i oddzielić.
| Rodzaj | Przykład | Wielkość cząstek | Po czym poznać |
|---|---|---|---|
| roztwór właściwy | sól lub cukier w wodzie | poniżej 1 nm | przezroczysty, nie rozdzielisz go sączeniem |
| koloid | białko jaja w wodzie, mgła, kisiel | 1–200 nm | rozprasza światło (smuga latarki — efekt Tyndalla) |
| zawiesina | kreda lub piasek w wodzie | powyżej 200 nm | mętna, z czasem osad opada, da się przesączyć |
Trener równań: woda i roztwory wodne
10 równań
Sód z wodą
Na + H2O → NaOH + H2↑
Trener działa po włączeniu JavaScriptu. Rozwiązania wszystkich równań są niżej.
Wszystkie równania z rozwiązaniami
- 2Na + 2H2O → 2NaOH + H2↑ — sód z wodą
- 2K + 2H2O → 2KOH + H2↑ — potas z wodą
- Ca + 2H2O → Ca(OH)2 + H2↑ — wapń z wodą
- CaO + H2O → Ca(OH)2 — tlenek wapnia z wodą (gaszenie wapna)
- Na2O + H2O → 2NaOH — tlenek sodu z wodą
- SO2 + H2O → H2SO3 — tlenek siarki(IV) z wodą
- CO2 + H2O → H2CO3 — tlenek węgla(IV) z wodą
- 2Li + 2H2O → 2LiOH + H2↑ — lit z wodą
- 3Fe + 4H2O → Fe3O4 + 4H2↑ — rozżarzone żelazo z parą wodną
- P4O10 + 6H2O → 4H3PO4 — tlenek fosforu(V) z wodą
Przykłady obliczeń, które wracają na sprawdzianie
Stężenie z masy substancji i wody
W 180 g wody rozpuszczono 20 g soli. Oblicz stężenie procentowe roztworu.
mr = ms + mw = 20 g + 180 g = 200 g
Cp = msmr · 100% = 20 g200 g · 100% = 10%
Sprawdź wynik w kalkulatorze stężenia — wpisz dwie dane, resztę policzy z rozpisaniem.
Ile soli potrzeba?
Ile gramów soli i ile wody trzeba, żeby przygotować 250 g roztworu o stężeniu 4%?
ms = Cp · mr100% = 4% · 250 g100% = 10 g
mw = mr − ms = 250 g − 10 g = 240 g
Sprawdź wynik w kalkulatorze stężenia — wpisz dwie dane, resztę policzy z rozpisaniem.
Stężenie roztworu nasyconego
Rozpuszczalność NaCl w 20°C wynosi 36 g na 100 g wody. Oblicz stężenie procentowe nasyconego roztworu.
mr = 36 g + 100 g = 136 g
Cp = 36 g136 g · 100% ≈ 26,47%
Rozpuszczalność podaje się na 100 g wody, a nie na 100 g roztworu — to najczęstsza pułapka.
Masę dowolnego związku policzysz w kalkulatorze chemicznym — z rozpisaniem atom po atomie.
Za darmo, bez logowania
Sprawdzian „Woda i roztwory wodne” — grupa A (PDF)
Pełny arkusz do wydruku w wersji A. Zrób go na czas, a potem sprawdź się tabelą i trenerem równań z tej strony. Grupy B–E i klucz odpowiedzi są w pełnym zestawie.
Darmowa grupa A także: kartkówka „Stężenie procentowe roztworu”, karty pracy „Jak czytać wykres rozpuszczalności?” (karta A), karty pracy „Co rozpuszcza się w wodzie?” (karta A), karty pracy „Co przyspiesza rozpuszczanie?” (karta A), karty pracy „Rozpuszczalność z tabeli i gęstość” (karta A), karty pracy „Co mówią prawdziwe etykiety wód?” (karta A), karty pracy „Co mówi skład wody?” (karta A), karty pracy „Skąd wiemy, co zawiera woda?” (karta A).
Sprawdzian, kartkówki i karty pracy — w sklepie Nie każ mu liczyć!
Sprawdziany i kartkówki mają pięć grup A–E z kluczem, a 5-kartowe zestawy — karty A–E z kluczem. Grupę A (kartę A) pobierzesz za darmo.
Sprawdzian, klasa 7
Woda i roztwory wodne
3,90 zł
grupa A gratis
Kartkówka, klasa 7
Stężenie procentowe roztworu
3,90 zł
grupa A gratis
10 kart pracy, klasa 7
Roztwory i stężenie procentowe
7,90 zł
5 kart pracy, klasa 7
Jak czytać wykres rozpuszczalności?
3,90 zł
karta A gratis
5 kart pracy, klasa 7
Co rozpuszcza się w wodzie?
3,90 zł
karta A gratis
5 kart pracy, klasa 7
Co przyspiesza rozpuszczanie?
3,90 zł
karta A gratis
5 kart pracy, klasa 7
Rozpuszczalność z tabeli i gęstość
3,90 zł
karta A gratis
5 kart pracy, klasa 7
Co mówią prawdziwe etykiety wód?
3,90 zł
karta A gratis
5 kart pracy, klasa 7
Co mówi skład wody?
3,90 zł
karta A gratis
5 kart pracy, klasa 7
Skąd wiemy, co zawiera woda?
3,90 zł
karta A gratis
Typowe błędy
- Dzielenie przez masę wody zamiast masy roztworu: mr = ms + mw.
- Traktowanie rozpuszczalności jak stężenia: 36 g w 100 g wody to nie 36%.
- Brak jednostek w wyniku: stężenie w %, masy w g.
Dla nauczyciela
Sprawdzian „Woda i roztwory wodne” obejmuje mieszaniny, rozpuszczanie, rozpuszczalność i stężenie procentowe. Każda z pięciu grup A–E to 2 strony: 7 zadań za 20 punktów, a klucz ma punktację do każdej grupy. Kartkówka „Stężenie procentowe roztworu” sprawdza masę roztworu, stężenie i rozcieńczanie. Do doświadczeń pasuje seria 5-kartowych zestawów: rozpuszczanie, wykres rozpuszczalności, etykiety wód mineralnych.
Pytania przed sprawdzianem
Jak obliczyć stężenie procentowe?
Podziel masę substancji rozpuszczonej przez masę całego roztworu i pomnóż przez 100%. Masa roztworu to masa substancji plus masa wody. Przykład: 20 g soli w 180 g wody daje 200 g roztworu i stężenie 10%.
Czy na sprawdzianie z roztworów jest wykres rozpuszczalności?
Zwykle tak. Trzeba odczytać rozpuszczalność w danej temperaturze, ocenić, czy roztwór jest nasycony, i policzyć, ile substancji wykrystalizuje po ochłodzeniu.