Klasa 7 · Dział 4
Łączenie się atomów. Równania reakcji chemicznych — sprawdzian, klasa 7 (dział 4)
Ten dział to serce chemii w klasie 7. Wartościowość mówi, ile wiązań tworzy atom, a z niej wynika wzór: glin (III) i tlen (II) dają Al₂O₃, bo najmniejsza wspólna wielokrotność 3 i 2 to 6. Potem przychodzą równania — i tu najbardziej przyda się trener niżej.
Co będzie na sprawdzianie
Musisz umieć napisać
- wzory sumaryczne i strukturalne tlenków, chlorków, siarczków z wartościowości
- nazwy związków z wzoru, np. Fe₂O₃ — tlenek żelaza(III)
- uzgodnione równania reakcji z wzorami (synteza, analiza, wymiana)
Musisz umieć wyjaśnić
- czym różni się wiązanie kowalencyjne, kowalencyjne spolaryzowane i jonowe
- jak powstaje jon i dlaczego Na tworzy Na⁺, a Cl tworzy Cl⁻
- co oznacza współczynnik, a co indeks we wzorze
Wzory z wartościowości — tlenki
Wartościowość pierwiastka mnożona przez liczbę jego atomów musi dać tyle samo co wartościowość tlenu (II) razy liczba atomów tlenu. Cyfrę rzymską w nazwie piszesz, gdy pierwiastek ma kilka wartościowości.
| Wzór | Nazwa | Wartościowość pierwiastka | Sprawdzenie |
|---|---|---|---|
| Na2O | tlenek sodu | I | 2 · I = 1 · II |
| CaO | tlenek wapnia | II | 1 · II = 1 · II |
| Al2O3 | tlenek glinu | III | 2 · III = 3 · II |
| Fe2O3 | tlenek żelaza(III) | III | 2 · III = 3 · II |
| Cu2O | tlenek miedzi(I) | I | 2 · I = 1 · II |
| CO2 | tlenek węgla(IV) | IV | 1 · IV = 2 · II |
| SO3 | tlenek siarki(VI) | VI | 1 · VI = 3 · II |
| N2O5 | tlenek azotu(V) | V | 2 · V = 5 · II |
Trener równań: łączenie się atomów
10 równań
Spalanie glinu
Al + O2 → Al2O3
Trener działa po włączeniu JavaScriptu. Rozwiązania wszystkich równań są niżej.
Wszystkie równania z rozwiązaniami
- 4Al + 3O2 → 2Al2O3 — spalanie glinu
- 2Fe + 3Cl2 → 2FeCl3 — żelazo z chlorem
- 4Na + O2 → 2Na2O — utlenianie sodu
- 4Cu + O2 → 2Cu2O — tlenek miedzi(I)
- 2Al + 3S → Al2S3 — glin z siarką
- 2N2 + 5O2 → 2N2O5 — tlenek azotu(V)
- 3Mg + N2 → Mg3N2 — magnez z azotem
- Fe2O3 + 3H2 → 2Fe + 3H2O — wodór redukuje tlenek żelaza(III)
- 2Fe2O3 + 3C → 4Fe + 3CO2↑ — węgiel redukuje tlenek żelaza(III)
- 2H2S + 3O2 → 2SO2 + 2H2O — spalanie siarkowodoru
Przykłady obliczeń, które wracają na sprawdzianie
Wzór z wartościowości
Napisz wzór tlenku glinu. Glin ma wartościowość III, tlen II.
NWW(3, 2) = 6
glinu: 6 : 3 = 2 atomy, tlenu: 6 : 2 = 3 atomy → Al2O3
Szybki sposób „na krzyż”: wartościowość jednego pierwiastka staje się indeksem drugiego (i odwrotnie), potem skracasz.
Masa cząsteczkowa
Oblicz masę cząsteczkową Al2O3.
mAl2O3 = 2 · 27 u + 3 · 16 u = 102 u
Masy atomowe z tablicy, zaokrąglone jak w szkole: Al = 27 u, O = 16 u.
Stosunek masowy glinu do tlenu
Oblicz stosunek masowy pierwiastków w Al2O3.
mAl : mO = 54 : 48
po skróceniu: 9 : 8
Stosunek skracamy jak ułamek: dzielimy wszystkie liczby przez ich największy wspólny dzielnik.
Masę dowolnego związku policzysz w kalkulatorze chemicznym — z rozpisaniem atom po atomie.
Za darmo, bez logowania
Sprawdzian „Wiązania chemiczne” — grupa A (PDF)
Pełny arkusz do wydruku w wersji A. Zrób go na czas, a potem sprawdź się tabelą i trenerem równań z tej strony. Grupy B–E i klucz odpowiedzi są w pełnym zestawie.
Sprawdzian, kartkówki i karty pracy — w sklepie Nie każ mu liczyć!
Sprawdziany i kartkówki mają pięć grup A–E z kluczem, a 5-kartowe zestawy — karty A–E z kluczem. Grupę A (kartę A) pobierzesz za darmo.
Typowe błędy
- Zmienianie indeksów zamiast współczynników przy uzgadnianiu: z H₂O nie robi się H₂O₂ — to inna substancja.
- Pomijanie cyfry rzymskiej: „tlenek żelaza” nie wystarczy, bo są FeO i Fe₂O₃.
- Niedokończony bilans: po zmianie jednego współczynnika trzeba policzyć atomy wszystkich pierwiastków od nowa.
Dla nauczyciela
Sprawdzian „Wiązania chemiczne” obejmuje wiązania kowalencyjne i jonowe, jony, wzory strukturalne i właściwości związków. Każda z pięciu grup A–E to 2 strony: 7 zadań za 20 punktów, a klucz ma punktację do każdej grupy. Wartościowość i uzgadnianie równań ćwiczą zestawy 10 kart pracy „Wiązania i wartościowość” oraz „Reakcje chemiczne i równania”.
Pytania przed sprawdzianem
Jak szybko nauczyć się uzgadniać równania?
Zacznij od pierwiastka, który występuje tylko w jednym związku po każdej stronie; tlen i wodór uzgadniaj na końcu, a na koniec policz wszystkie atomy jeszcze raz. Krok po kroku pokazujemy to w poradniku „Jak uzgadniać równania reakcji”.
Czym różni się wiązanie jonowe od kowalencyjnego?
W wiązaniu kowalencyjnym atomy dzielą się parą elektronów (np. H₂, HCl). W jonowym jeden atom oddaje elektrony, drugi je przyjmuje i powstają jony przyciągające się elektrostatycznie (np. NaCl). Jonowe tworzą się między metalami a niemetalami o dużej różnicy elektroujemności.