Liceum · klasa 2 · dział podstawy XVII
Estry i tłuszcze — sprawdzian z chemii, liceum klasa 2
Estry jako produkty reakcji kwasów z alkoholami i tłuszcze jako estry glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych. Uczeń nazywa estry, zapisuje estryfikację z rolą stężonego kwasu siarkowego(VI), hydrolizę w środowisku kwasowym i zasadowym oraz zmydlanie tłuszczów. Wyjaśnia, dlaczego oleje są ciekłe, czym jest utwardzanie tłuszczów, jak działa mydło i czemu nie pieni się w twardej wodzie (równanie jonowe z kationami wapnia lub magnezu). Zadanie obliczeniowe dotyczy masy mydła z równania zmydlania. Pięć grup A–E, klucz z obliczeniami.
Sprawdzian z tego działu
Grupa A za darmo · grupy A–E z kluczem 3,90 zł
Każdy kolejny sprawdzian, kartkówka lub zestaw kart w koszyku — 2,90 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Cała klasa 2 taniej
Pakiet „Chemia, liceum klasa 2”: 18 materiałów z kluczem — 39,90 zł 70,20 zł osobno
sprawdziany · kartkówki · karty pracy
Co jest na sprawdzianie
- grupa estrowa i wzór ogólny (1 pkt)
- nazwy estrów (3 pkt)
- estryfikacja i rola kwasu siarkowego(VI) (3 pkt)
- hydroliza kwasowa i zasadowa (2 pkt)
- prawda czy fałsz: tłuszcze i mydła (3 pkt)
- zmydlanie tłuszczu (2 pkt)
- mydło w twardej wodzie (2 pkt)
- masa mydła z równania (3 pkt)
- tłuszcze stałe i ciekłe, utwardzanie (1 pkt)
7 zadań · 20 punktów · 45 minut · grupy A–E z kluczem
Przykłady z rozwiązaniem
Estryfikacja
Zapisz równanie reakcji kwasu etanowego z etanolem i nazwij ester.
kwas oddaje grupę –OH, alkohol atom wodoru → woda
CH3COOH + C2H5OH ⇄ CH3COOC2H5 + H2O (katalizator: stężony H2SO4)
ester: etanian etylu (octan etylu) — zapach zmywacza do paznokci
Zmydlanie
Zapisz równanie zmydlania tristearynianu glicerolu wodorotlenkiem sodu.
tłuszcz + zasada → mydło + glicerol
(C17H35COO)3C3H5 + 3NaOH → 3C17H35COONa + C3H5(OH)3
mydło: stearynian sodu
Masa mydła
Ile gramów stearynianu sodu powstanie z 445 g tristearynianu glicerolu?
M tłuszczu = 890 g na mol → n = 445 : 890 = 0,5 mola
z 1 mola tłuszczu powstają 3 mole mydła → 1,5 mola
m = 1,5 · 306 = 459 g
Sprawdzian, kartkówka i karty pracy z tego działu
Sprawdzian i kartkówka mają pięć grup A–E z kluczem, karty pracy — pięć kart A–E. Grupę A (kartę A) pobierzesz za darmo.
Od darmowej grupy A do całego działu
Ceny ze sklepu Nie każ mu liczyć! Każdy kolejny arkusz w tym samym koszyku — 2,90 zł.
39,90 zł
Cała klasa 2 taniej
wszystkie działy liceum kl. 2: 18 materiałów z kluczem zamiast 70,20 zł osobno.
Zobacz pakiet Dodaj do koszykaPytania
Czy trzeba znać nazwy zwyczajowe estrów?
Wystarczą systematyczne (etanian etylu), ale klucz uznaje też zwyczajowe (octan etylu). W zadaniu z nazwami są estry o łańcuchach prostych.
Czym różni się hydroliza kwasowa od zasadowej?
W środowisku kwasowym powstają kwas i alkohol, a reakcja jest odwracalna. W środowisku zasadowym kwas od razu tworzy sól, więc reakcja przebiega do końca; dla tłuszczów to zmydlanie.
Dlaczego mydło nie myje w twardej wodzie?
Aniony mydła łączą się z kationami wapnia i magnezu w trudno rozpuszczalne sole. Syntetyczne detergenty nie tworzą takich osadów, dlatego myją także w twardej wodzie.
Czy jest utwardzanie tłuszczów?
Tak, jako pytanie zamknięte i zdanie prawda–fałsz: utwardzanie to przyłączanie wodoru do wiązań podwójnych w resztach kwasów nienasyconych.
Co zawierają karty pracy?
Hydrolizę estrów, zmydlanie tłuszczów i obliczenie masy glicerolu powstającego przy zmydlaniu — pięć kart A–E z kluczem i punktacją.