Klasa 7 · Dział 1
Substancje i ich przemiany — sprawdzian z chemii, klasa 7 (dział 1)
Pierwszy dział uczy patrzeć na substancje jak chemik: czy to jedna substancja czy mieszanina, czy da się ją rozdzielić i czy właśnie zaszła reakcja, czy tylko zmiana wyglądu. Klasyczny przykład: opiłki żelaza z siarką rozdzielisz magnesem, ale po ogrzaniu powstaje siarczek żelaza(II) i magnes już nic nie wyciągnie.
Co będzie na sprawdzianie
Musisz umieć napisać
- nazwy i symbole kilkunastu pierwiastków (Fe, Cu, Na, Cl, S, O, H, C…)
- przykłady mieszanin jednorodnych i niejednorodnych
- proste równania słowne i z wzorami: synteza, analiza, wymiana
Musisz umieć wyjaśnić
- czym różni się zjawisko fizyczne od reakcji chemicznej
- jaką metodą rozdzielić daną mieszaninę i dlaczego ta metoda działa
- czym różni się pierwiastek od związku chemicznego
Jak rozdzielić mieszaninę — tabela metod
Metodę dobierasz do różnicy we właściwościach składników: wielkość cząstek (sączenie), gęstość (dekantacja, rozdzielacz), temperatura wrzenia (destylacja), magnetyzm (magnes).
| Mieszanina | Metoda | Na jakiej właściwości opiera się metoda |
|---|---|---|
| piasek + woda | sączenie (filtracja) lub dekantacja | piasek się nie rozpuszcza i opada na dno |
| sól kuchenna + woda | odparowanie, krystalizacja | woda paruje, sól zostaje |
| olej + woda | rozdzielacz | ciecze się nie mieszają i mają różną gęstość |
| opiłki żelaza + siarka | magnes | żelazo jest przyciągane przez magnes, siarka nie |
| woda + alkohol | destylacja | alkohol wrze w niższej temperaturze niż woda |
| barwniki w atramencie | chromatografia | składniki z różną szybkością wędrują po bibule |
Trener równań: substancje i ich przemiany
10 równań
Synteza siarczku żelaza(II)
Fe + S → FeS
Trener działa po włączeniu JavaScriptu. Rozwiązania wszystkich równań są niżej.
Wszystkie równania z rozwiązaniami
- Fe + S → FeS — synteza siarczku żelaza(II)
- 2Mg + O2 → 2MgO — spalanie magnezu
- 2HgO → 2Hg + O2↑ — analiza tlenku rtęci(II)
- 2H2O → 2H2↑ + O2↑ — elektroliza wody
- 2Cu + O2 → 2CuO — utlenianie miedzi
- CaCO3 → CaO + CO2↑ — rozkład węglanu wapnia
- Zn + S → ZnS — synteza siarczku cynku
- 2CuO + C → 2Cu + CO2↑ — wymiana: węgiel redukuje tlenek miedzi(II)
- 2Na + Cl2 → 2NaCl — synteza chlorku sodu
- 4Fe + 3O2 → 2Fe2O3 — rdzewienie żelaza (uproszczone)
Przykłady obliczeń, które wracają na sprawdzianie
Prawo zachowania masy
Ogrzano 5,6 g żelaza z 3,2 g siarki. Powstał wyłącznie siarczek żelaza(II). Ile gramów FeS otrzymano?
Fe + S → FeS
mFeS = mFe + mS = 5,6 g + 3,2 g = 8,8 g
Masa substratów równa się masie produktów — to prawo zachowania masy (Lavoisier).
Stosunek masowy w siarczku żelaza(II)
Oblicz stosunek masowy pierwiastków w FeS.
mFe : mS = 56 : 32
po skróceniu: 7 : 4
Stosunek skracamy jak ułamek: dzielimy wszystkie liczby przez ich największy wspólny dzielnik.
Masę dowolnego związku policzysz w kalkulatorze chemicznym — z rozpisaniem atom po atomie.
Karty pracy z kluczem — w sklepie Nie każ mu liczyć!
Do tego działu mamy zestawy kart pracy z kluczem i testem sprawdzającym. Sprawdzianu w grupach A–E jeszcze nie ma.
Typowe błędy
- „Rozpuszczanie cukru to reakcja chemiczna” — nie, cukier da się odzyskać, to zjawisko fizyczne.
- Mylenie mieszaniny jednorodnej z substancją: woda z solą wygląda jednolicie, ale to wciąż mieszanina.
- Pisanie symboli małą literą (co, fe) — symbol zaczyna się wielką literą: Co to kobalt, CO to tlenek węgla(II).
Dla nauczyciela
Sprawdzianu w grupach A–E do tego działu jeszcze nie mamy. Do powtórki pasują zestawy kart pracy poniżej: substancje i mieszaniny (właściwości, rozdzielanie, pierwiastki i związki) oraz chemia w laboratorium (piktogramy zagrożeń, bezpieczeństwo w pracowni). Każdy zestaw kończy test sprawdzający z kluczem.
Pytania przed sprawdzianem
Jak odróżnić zjawisko fizyczne od reakcji chemicznej?
Po reakcji chemicznej powstaje nowa substancja o innych właściwościach (np. FeS nie jest przyciągany przez magnes). Przy zjawisku fizycznym zmienia się tylko stan skupienia lub kształt, a substancja zostaje ta sama, np. topnienie lodu czy rozpuszczanie soli.
Czy na sprawdzianie z działu 1 są równania reakcji?
Zwykle proste: zapis słowny i kilka równań z wzorami cząsteczek dwuatomowych. Właściwe uzgadnianie równań wraca w dziale „Łączenie się atomów”.